O'ZBEKISTONDA UGLEROD BIRLIKLARI BOZORINI SHAKLLANTIRISHNING IQTISODIY ASOSLARI

Authors

  • ISLAMOV SHOXZOD SHUXRAT O‘G‘LI Iqtisodiyot va moliya vazirligi Yashil iqtisodiyotga oʻtish va rivojlantirishni muvofiqlashtirish boshqarmasi boshlig‘i

Keywords:

uglerod bozori, uglerod birliklari, emissiyalar savdosi (ETS), uglerod narxlash, narx koridori, MRV, reestr, Article 6, O'zbekiston.

Abstract

Maqsad: ushbu tezis O'zbekistonda uglerod birliklari bozorini (carbon market) shakllantirishning iqtisodiy zarurati va institutsional-dizayn asoslarini ilmiy jihatdan asoslashga qaratilgan. Metodlar: xalqaro tajribani qiyosiy institutsional tahlil (EU ETS, RGGI, Kaliforniya-Quebec, Koreya ETS, Qozog'iston ETS, Xitoy ETS), ssenariyli (Monte-Karlo) modellashtirish va Delphi ekspert baholash. Natijalar: O'zbekiston uchun bosqichma-bosqich joriy etiladigan ETS va “narx koridori” (price collar) bilan birga taklifni avtomatik moslashtirish (rezerv/MSR analogi) eng maqbul; bu yondashuv 2030-yilgacha sanoat chiqindilarini 16-22% qisqartirish va yillik 180-260 mln AQSh dollari miqyosida bozor aylanmasini shakllantirish salohiyatiga ega. Ahamiyati: natijalar milliy uglerod bozori modelini ishlab chiqish, narx siyosatini belgilash va Article 6 bo'yicha xalqaro bozorga integratsiyani iqtisodiy jihatdan asoslash uchun amaliy asos bo'lib xizmat qiladi.

References

1. Coase R.H. The Problem of Social Cost // Journal of Law and Economics. 1960. Vol. 3. P. 1-44.

2. World Bank. State and Trends of Carbon Pricing 2025. Washington, DC: World Bank, 2025. URL: https://www.worldbank.org/en/publication/state-and-trends-of-carbon-pricing.

3. ICAP. Emissions Trading Worldwide: ICAP Status Report 2025. Berlin: International Carbon Action Partnership, 2025. URL: https://icapcarbonaction.com/en/publications/emissions-trading-worldwide-icap-status-report-2025.

4. OECD. Effective Carbon Rates 2025: Recent Trends in Taxes on Energy Use and Carbon Pricing. OECD Publishing, 2025. DOI: 10.1787/a5a5d71f-en. URL: https://doi.org/10.1787/a5a5d71f-en.

5. UNFCCC. Uzbekistan Updated Nationally Determined Contribution (NDC 2.0), 2021 (published 2022). URL: https://unfccc.int/sites/default/files/NDC/2022-06/Uzbekistan_Updated%20NDC_2021_EN.pdf .

6. UNFCCC. Uzbekistan Third Nationally Determined Contribution (NDC 3.0), 2025. URL: https://unfccc.int/sites/default/files/2025-11/Uzbekistan%20Third%20NDC.pdf.

7. Lex.uz. Prezident qarori: “Xalqaro uglerod birliklari bozorida ishtirok etish choralari to'g'risida” DP-110 (07.07.2025). URL: https://lex.uz/en/docs/7617507.

8. European Commission. EU ETS Market Stability Reserve (MSR). URL: https://climate.ec.europa.eu/eu-action/carbon-markets/eu-emissions-trading-system-eu-ets/market-stability-reserve_en.

9. European Commission. CBAM Sectors. URL: https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism/cbam-sectors_en .

10. Saparov N.K. Kazakhstan's Emissions Trading System: Lessons Learned and Future Prospects // Central Asian Journal of Economics. 2022. Vol. 5(2). P. 89-104.

11. Wang X., Liu J., Zhang T. China's National Carbon Market: Design, Performance and Challenges // Energy Policy. 2023. Vol. 174. Article 113-128.

12. Xolmatov D.B. O'zbekistonda uglerod solig'ini joriy etish imkoniyatlari: iqtisodiy modellashtirish // Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. 2023. №1. B. 67-78.

13. Karimova M.A. O'zbekistonda iqlim moliyalashtirishning institutsional jihatlari // Xalqaro moliya va hisob. 2022. №6. B. 45-54.

Downloads

Published

2026-04-06

How to Cite

ISLAMOV SHOXZOD SHUXRAT O‘G‘LI. (2026). O’ZBEKISTONDA UGLEROD BIRLIKLARI BOZORINI SHAKLLANTIRISHNING IQTISODIY ASOSLARI. NEW APPROACHES IN EDUCATION: PEDAGOGY, INNOVATION, AND DEVELOPMENT, 2(04), 82–89. Retrieved from https://worldconferences.us/index.php/nae/article/view/1138