Miya faoliyatining chastotaviy spektri va kognitiv jarayonlar o‘rtasidagi bog‘liqlik

Authors

  • Zuhra Yusupova Olim qizi Urganch RANCH texnologiyalari universiteti 3-kurs talabasi

Keywords:

miya faoliyati, chastotaviy spektr, EEG ritmlari, delta, theta, alpha, beta, gamma chastotalari, kognitiv jarayonlar, xotira, diqqat, neyrofiziologiya, neyrofeedback, kognitiv buzilishlar.

Abstract

Annotatsiya: Ushbu tezisda miya bioelektrik faoliyatining chastotaviy spektri (EEG ritmlari: delta, theta, alpha, beta va gamma diapazonlari) va insonning kognitiv jarayonlari (diqqat, xotira, idrok, tafakkur va qaror qabul qilish) o‘rtasidagi bog‘liqlik ilmiy-nazariy va eksperimental jihatdan tahlil qilinadi. EEG chastota bandlarining quvvati (power), fazasi va koherensiyasi kognitiv faollikning neyrofiziologik asosini tashkil etishi, shuningdek, kognitiv buzilishlar (subyektiv kognitiv pasayish, MCI, Alzheimer kasalligi) diagnostikasida muhim indikator ekanligi ko‘rsatilgan. Tezisda xalqaro va mahalliy tadqiqotlar asosida har bir chastota diapazonining kognitiv jarayonlardagi roli batafsil yoritilgan: theta ritmi xotira kodlash va retrieval bilan, alpha ritmi inhibitor gating va diqqat bilan, beta va gamma ritmlari esa yuqori darajadagi integratsiya va muammolarni hal qilish bilan bog‘liq. O‘zbekiston tibbiyot va psixologiya adabiyotlarida ham EEG ning klinik psixologiyada qo‘llanilishi (nevrozlar, depressiya, kognitiv reabilitatsiya) alohida ta’kidlangan. Tezisning amaliy ahamiyati – neyropsixologik diagnostika, neyrofeedback terapiyasi va ta’lim jarayonlarini optimallashtirishda yangi yondashuvlar taklif etilgan. Tadqiqot natijalari miya faoliyatining chastotaviy dinamikasini monitoring qilish orqali kognitiv salomatlikni saqlash bo‘yicha takliflar beradi.

References

1. Perez V. et al. EEG frequency bands in subjective cognitive decline: A systematic review of resting state studies // Biological Psychology. – 2024. – Vol. 187. – P. 108–120.

2. Zhao R. et al. Electroencephalogram-based objective assessment of cognitive impairment in patients with age-related hearing loss // Frontiers in Aging Neuroscience. – 2023. – Vol. 15. – P. 108–115.

3. Ibodullayev Z. Tibbiyot psixologiyasi. – Toshkent: “O‘zbekiston”, 2018. – 450 b. (210–235, 220–240 betlar).

4. Roohi-Azizi M. et al. Changes of the brain’s bioelectrical activity in cognition, consciousness, and some mental disorders // Journal of Medical Signals and Sensors. – 2017. – Vol. 7(4). – P. 245–250.

5. Liu T. The relationship between EEG band power, cognitive processing and intelligence in school-age children // PTAM Journal. – 2025. – P. 260–270.

6. Tigay R.A. va boshq. Yodlash vaqtida Loci usuli yordamida asosiy EEG ritmlarining faolligini o‘rganish // Biologiya va integrativ tibbiyot. – 2024. – № 3(68). – B. 93–100 (CyberLeninka).

7. Klimesch W. Alpha-band oscillations, attention, and controlled access to stored information // Trends in Cognitive Sciences. – 2012. – Vol. 16(12). – P. 606–617.

8. Liu H. et al. The relationship and pathways between resting-state EEG power and cognitive function in older adults // BMC Geriatrics. – 2024. – Vol. 24. – P. 450–460.

9. Newson J.J., Thiagarajan T.C. EEG Frequency Bands in Psychiatric Disorders: A Review of Resting State Studies // Frontiers in Human Neuroscience. – 2019. – Vol. 12. – P. 521.

10. Juras L. et al. Resting-State Brain Oscillations and Working Memory // Journal of Cognitive Science. – 2026. – Vol. 2(1). – P. 6–20.

11. Kucewicz M.T. et al. High frequency oscillations in human memory and cognition // Brain. – 2024. – Vol. 147(9). – P. 2966–2980.

12. de Munck J.C. et al. Interactions between different EEG frequency bands and their effect on the fMRI BOLD signal // NeuroImage. – 2009. – Vol. 47. – P. 69–78.

13. Jo‘rayeva B. Neyropsixologiyada miya tuzilmalari va kognitiv jarayonlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik // Modern Science and Research. – 2025. – Vol. 4(12). – B. 150–160.

Downloads

Published

2026-04-06

How to Cite

Zuhra Yusupova Olim qizi. (2026). Miya faoliyatining chastotaviy spektri va kognitiv jarayonlar o‘rtasidagi bog‘liqlik. INTEGRATION OF EDUCATION AND SCIENCE: GLOBAL CHALLENGES AND SOLUTIONS, 2(04), 45–50. Retrieved from https://worldconferences.us/index.php/iesg/article/view/1257