UGLEROD SAVDOSI TIZIMINI RIVOJLANTIRISHDA NARX BELGILASH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
uglerod narxi; ETS; narx koridori; minimal narx (floor); maksimal narx (ceiling); bozor barqarorligi; market stability reserve; costAbstract
ushbu tezis emissiyalar savdosi tizimi (Emissions Trading System – ETS) doirasida narx belgilash va narxni barqarorlashtirish mexanizmlarining samaradorligini tahlil qiladi hamda Oʻzbekiston sharoitida ularni takomillashtirish bo‘yicha takliflarni asoslaydi. Metodlar: EU ETS, RGGI, Kaliforniya–Kvebek, Koreya ETS, Qozogʻiston ETS va Xitoy ETS tajribasi bo‘yicha qiyosiy institutsional tahlil; Oʻzbekiston sanoati uchun ssenariyli (Monte-Karlo) modellashtirish; Delphi ekspert baholash. Natijalar: Oʻzbekiston uchun bosqichma-bosqich joriy etiladigan “narx koridori” (price collar) maqbul: start bosqichida 8–20 AQSh dollari/tCO₂e, keyingi bosqichda 10–28 AQSh dollari/tCO₂e; taklifni avtomatik moslashtirish (rezerv/MSR analogi) bilan birga qoʻllanganda bozor barqarorligini model bo‘yicha 68% gacha oshirishi mumkin. Ahamiyati: Oʻzbekistonda uglerod bozori dizayni va narx siyosatini ishlab chiqishni qoʻllab-quvvatlaydi.
Abstract. Purpose: This thesis analyzes the effectiveness of price-setting and price-stabilization mechanisms within an Emissions Trading System (ETS) and substantiates proposals for improving them under Uzbekistan’s conditions. Methods: comparative institutional analysis of the EU ETS, RGGI, California–Québec, Korea ETS, Kazakhstan ETS, and China ETS; scenario-based (Monte Carlo) modeling for Uzbekistan’s industry; Delphi expert assessment. Results: a phased “price corridor” (price collar) is optimal for Uzbekistan: USD 8–20/tCO₂e at the initial stage and USD 10–28/tCO₂e at the subsequent stage; when combined with automatic supply adjustment (a reserve/MSR analogue), the model indicates market stability could increase by up to 68%. Significance: The findings support carbon market design and pricing policy development in Uzbekistan.
References
1. Xolmatov D.B. O'zbekistonda uglerod solig'ini joriy etish imkoniyatlari // Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. – 2023. – № 1. – B. 67–78.
2. Saidov K.R., Yusupov A.N. Uglerod bozorida narx barqarorligi vositalari: nazariy asos // O'zbekiston iqtisodiy axborotnomasi. – 2023. – № 9. – B. 34–45.
3. Nurzhanova G.K. Price Volatility in Kazakhstan's ETS: Causes and Consequences // Central Asian Economic Review. – 2022. – Vol. 4(1). – P. 56–71.
4. Li Q., Zhang Y. Carbon Pricing in China's National ETS: Performance Analysis // Energy Economics. – 2023. – Vol. 118. – P. 106–122.
5. Pigou A.C. The Economics of Welfare. – London: Macmillan, 1920. – 896 p.
6. Coase R.H. The Problem of Social Cost // Journal of Law and Economics. – 1960. – Vol. 3. – P. 1–44.
7. European Commission. EU ETS Market Stability Reserve: Technical Review. – Brussels, 2023. – 64 p.
8. ICAP. Carbon Pricing Design Guide. – Berlin: ICAP, 2024. – 88 p.
9. World Bank. Carbon Pricing Dashboard 2024. – Washington, DC: World Bank, 2024.
10. Korean Ministry of Environment. Korea ETS Price Stabilization Report. – Seoul, 2023. – 42 p.
11. World Bank. State and Trends of Carbon Pricing 2025. Washington, DC: World Bank, 2025. https://www.worldbank.org/en/publication/state-and-trends-of-carbon-pricing
12. European Commission. Market Stability Reserve (EU ETS). 2025. https://climate.ec.europa.eu/eu-action/carbon-markets/eu-emissions-trading-system-eu-ets/market-stability-reserve_en
13. European Commission. Study on market stability measures in the EU ETS. 2020. https://climate.ec.europa.eu/system/files/2020-06/study_market_stability_measures_en.pdf